Srpski pokret 1848. godine

Srpski pokret 1848. godine

Srpski pokret 1848. godine

Panslavizam i buđenje nacionalne svesti

Austrijska carevina je bila sastavljena od raznih narodnosti a oko nje su se pribijale i razne male države i narodi kako bi sa više uspeha mogli da se suprotstave turskom naletu. Sa opadanjem opasnosti od Turaka i buđenjem nacionalne svesti početkom 19. veka, jačale su težnje da se napusti carevina i da se stvore nacionalne države. Dolazi do ujedinjenja Italije i Nemačke i stvaranja celovitih nacionalnih država što slabi uticaj Habzburške monarhije. Tada se u Beču strahuju da bi slobodna srpska država mogla biti faktor ujedinjenja za ostale jugoslovenske narode. Ovaj talas jačanja veza južnoslovenskih naroda je prozvan panslavizam. Srpski pokret 1848. godine deo je masovnih nacionalnih pokreta u Evropi koji su poznati i kao Proleće naroda.

Mađarska revolucija

Nakon revolucije u Parizu 1848. godine kojom je srušena monarhija i uspostavljena republika dolazi do jačanja pokreta za stvaranje nacionalnih država i nacionalno oslobođenje. Mađari počinju da se bore za stvaranje svoje nacionalne države a zbog toga su ulazile u sukob najviše sa Srbima i Hrvatima. Beč je često upotrebljavao Srbe i Hrvate kao sredstvo za suzbijanje mađarskih prohteva. Hrvati su pod vođstvom graničara bana Josifa Jelačića pokazali privrženost habzburškoj dinastiji. Srbi u početku nisu bili protiv revolucionarnog pokreta Mađara već su podržali njihov pokret i pokušali saradnju sa njima kako bi se izborili i za svoju nacionalnu slobodu. U Pešti su srpski đaci i predstavnici opština otvoreno podržavali mađarsku revoluciju.

Srpski pokret 1848. godine
       Knjigu možete poručiti OVDE

Svetozar Miletić

Srpski požunski đaci koje je predvodio Svetozar Miletić, su učestvovali u mađarskim akcijama kako bi po tom modelu i sami izborili svoju slobodu. Međutim, Mađari su strahovali od panslavističkog ujedinjenja i znali su da Hrvati pozivaju Srbe kao slovenski narod u zajedničku borbu protiv Mađara. Matija Ban je agitavao da se treba izboriti za srpsku stvar ali u saradnji sa Hrvatima. Mađarima nije odovarala autonomija Srba u južnoj Ugarskoj u skladu sa njihovim planom o jedinstvenoj nacionalnoj državi. Sa srpske strane se smatralo da treba iskoristiti priliku za ujedinjenje Srba sa obe strane Save i Dunava. Svetozar Miletić diže bunu radi zaštite interesa Srba i poziva narod da se suprotstavi mađarskoj revoluciji koja pokušava da uguši slovenski narod i jezik na njenoj teritoriji a srpske čete da brane zemlju od Mađara. Srbi su tražili stvaranje vojvodstva koja bi obuhvatalo Srem, Bačku, Banat i Baranju.

Majska skupština

U Karlovcima je 1848. godine sazvana Velika narodna skupština na kojem su prisustvovali i Jovan Ristić i prota Mateja Nenadović. Na ulicama su zvonila zvona i pevale narodne junačke pesme. Na ovom saboru proglašena je Vojvodina i patrijaršija. Srpski narod je proglasio svoju slobodu i nezavisnost ali i dalje pod austrijskom dinastijom iz Beča. Za vojvodu je izabran graničar Stevan Šupljikac. Mađari su ova proglašenje proglasili za nezakonito i objavili da će upotrebiti silu. Srbi su se branili da su oni ustali u odbranu Austrijske carevine od mađarskog ugrožavanja. Narod se digao na oružje a pomoć su im prušili i dobrovoljci iz Srbije na čijem čelu je bio Stevan Knićanin. Odigravani su brojnji manji sukobi a prva veća borba vodila se oko Sentomaša koji su Srbi odbranili od Mađarskog napada i dali mu ime Srbobran. Nakon toga Beč je, ne želeći više da čini ustupke Mađarima, potvrdio Stevana Šupljikca za izabranog vojvodu čime je makar načelno priznato stvaranje Vojvodina. Ubrzo nakon toga u decembru vojvoda Šupljikac umire od srčane kapi što je jako oslabilo volju među borcima i nezadovoljstvo novoizabranim vojvodom Kuzmanom Todorovićem. Ubrzo nakon toga 1849. godine pada i Srbobran u mađarske ruke. Mnogi dobrovoljci se vraćaju u Srbiju i opada moral među pobunjenicima. Kada su mađarski vojni uspesi uplašili Beč u pomoć su pozvali cara Nikolaja koji je sa svojom vojskom ušao u Ugarsku i ugišio revolucionarni otpor. Srbi su iz ove bune izašli razočarani. Već 1860. godine austrijski car Ugarskoj pridružuje Vojvodinu i time ukida sve tekovine ove bune.

Ostavite odgovor