Dušanov zakonik i položaj srednjovekovne vojske

Kada je nastao Dušanov zakonik?

Zakonik je donet na saboru sazvanom na Spasovdan 1349. godine u Skoplju. Na tom saboru je pored cara prusustvovala srpska vlastela i crkveni poglavari. Dušanov zakonik se zasniva na vizantijskom crkvenom pravu – Zakonopravilu, na vizantijskom svetovnom pravu i na običajnom pravu. Dušanov zakonik je, dakle, spoj srpskog običajnog prava i vizantijskog prava. Dušanov zakonik je imao i ustavni karakter kao najviši akt koji se primenje na sve, bez obzira na stalež. Time je car Dušan hteo da ustanovi jedinstvenu državu, uspostavi centralnu vlast i da pod svoju vlast stavi oblasne gospodare, odnosno, srpsku vlastelu. U nastavku teksta Dušanov zakonik i položaj srednjovekovne vojske pročitajte kako je vojska bila ustrojena u XIV veku.

Koja je srednjovekovna funkcija vladara?

Po svom nastanku prvobitna funkcija vladaoca je bila vojna. Izrasla je iz funkcije vojskovođe u vojnoj demokratiji i ostala važan deo vrhovne državne vlasti. Srpska vlastela je imala obavezu da sama organizuje svoje vojne jedinice i da po potrebi krene u vojni pohod na poziv vladaoca. I vlastela i vojnici su morali sami o svom trošku da obezbede oružje i opremu za vojne pohode zbog čega su bili u lošem položaju i bez podsticaja da ratuju. U toku ratnog pohoda vladalac je imao vrhovnu komandu koju je sprovodio preko svojih vojnih starešina – vojvoda koji su, ukoliko su raspolagali većom vojskom, nosili naziv veliki vojvoda. Pored domaće vojske veoma rano se javlja i stalna najamnička vojska, koju su obično činili plaćeni stranci. Strana plaćena vojska imala je brojne prednosti u odnosu na domaću vojsku. Ona je bila bolje opremljena, disciplinovanija i bolje utrenirana. Car Dušan je najviše uzimao najmnike sa Zapada, pre svega, nemačke i španske vitezove. Poznata je njegova lična Alemanska garda sastavljena od nemačkih tevtonskih vitezova.

Monografiju o Caru Dušanu pogledajte i poručite ovde!

Srpska srednjovekovna vojska

Vojska je imala ključnu ulogu u srpskoj srednjovekovnoj državi. Vojna disciplina se morala održati propisvanjem vojne odgovornosti i kazne za neposlušnost i nedisciplinu. Prema Dušanovom zakoniku, za vreme rata funkciju vojnog suda vrši vojvoda koji je od cara kao vrhonvog sudije ovlašćen da sudi. Vojvoda, kao nosilac careve sudske vlasti, sudio je i vojnicima i vlastelinima. Zakonik je regulisao i dvoboje među vojnicima. Dvoboji su bili dozvoljeni kao način rešavanja sukoba a da se sukob ne bi proširo i na ostatak vojske za pomagača nekog od učesnika dvoboja bila je predviđen smrtna kazna.

Jednim članom Dušanovog zakonika je bilo predviđeno da kada jedna vojska prolazeći kroz zemlju carevu odmara u jednom selu, druga vojska koja ide iza nje ne sme boraviti u istom selu. Drugim članom je predviđeno da vlastela i vojnici nakon povratka iz ratnog pohoda ukoliko su pozvani na sud imaju pravo da sede kod kuće tri nedelje i da tek onda odu na sud.