Gavrilo Princip i ostali Vidovdanski heroji

Gavrilo Princip i ostali Vidovdanski heroji

Gavrilo Princip i ostali Vidovdanski heroji

Austrougarska vlast od 1878. godine

Kada govorimo o Atentatu u Sarajevu, počecima Prvog svetskog rata i fiktivnom povodom za napad na Kraljevinu Srbiju moramo pomenuti istorijske okolnosti koje su predhodile daljem razvitku događaja. Na kraju Rusko-turskog rata – 1878. godine, na Berlinskom kongresu izglasano je da Austro-ugarska okupira Bosnu i Hercegovinu. Zvanično je takozvani Bosanski vilajet i dalje bio deo Otomanske imperije. Međutim, Austro-Ugari su 1908. godine otišli korak dalje i proglasili Aneksiju Bosne i Hercegovine. Pripajanjem još jedne teritorije na Balkanu bio je deo njihove spoljne politike kojja se ogledala u imperijalizmu. Ovim postupkom je prekršen prethodno uređen dogovor iz Berlina. U nastavku teksta Gavrilo Princip i ostali Vidovdanski heroji upoznajte se sa događajima koji su usledili posle Aneksione krize.

Mlada Bosna

Ovo je bio revolucionarni pokret mladih koji su bili protiv Austrougaske okupacije Bosne i Hercegovine. Ideje ovog pokreta su bile usko vezane sa idejama koje su rođene sredinom XIX veka u čitavoj Evropi, a to su ideje o nacionalnoj svesti ali i o svesti o pripadanju većoj grupi  naroda. Na prostorima gde su živeli slovenski narodi, javlja se takozvani Panslavizam. Ideje o opštem ujedinjenju slovenskih naroda cvetao je na teritorijama gde Sloveni nisu imali svoju samostalnost. Kolevka Panslavizma bila je u Češkoj, u Pragu. Mlada Bosna se javlja kao odgovor na Aneksiju iz 1908. godine.  Pokret su činili mladi studenti Srbi, Bošnjaci i Hrvati.

Gavrilo Princip i ostali Vidovdanski heroji

Bogdan Žerajić bio je jedan od prvih Mladobosanaca koji su reagovali protiv ugnjetavanja. Ovaj rođeni Nevesinjac je 1910. godine pokušao attentat na austrijskog guvernera Bosne i Hercegovine, a zatim izvršio samoubistvo. Bogdan je pohađao gimnaziju u Mostaru zajedno sa Dimitrijem Mitrinovićem, koji je napisao program Mlade Bosne. Pored Mitrinovića, Vladimir Gaćinović i njegov program čine osnove ideja ove revolucionarne omladinske grupe. Takođe, ovaj pokret je brojao mnoge intelektualce tadašnjeg vremena, najpoznatiji je među njima Nobelovac Ivo Andrić. Sam termin Mlada Bosna prvi je upotrebio Petar Kočić, pišući članak za list Otadžbina. Muhamed Mehmedbašić bio je još jedan od Mladobosanaca. Uspeo je da pobegne od Austrijanaca nakon atentata. Preminuo je 1943.godine od posledica ustaške torture. Ivo Kranjčvević bio je, takođe, među atentatorima. Prvi deo kazne je zajedno sa Nedeljkom Čabrinovićem, Trifkom Grabežom i Gavrilom Principom izdržavao u Terezinu, a zatim je prebačen u zenički zatvor.

Nedeljko Čabrinović

Rođen je 1895. godine u Sarajevu. Bio je jedan od zaverenika koji su učestvovali u atentatu na Franca Ferdinanda. Bomba koju je bacio ka automobilu u kom su se vozili prestolonaslednik Austrougarske i njegova supruga Sofija. Nakon atentata, zajedno sa ostalim učesnicima, uhapšen je i osuđen na 20 godina zatvora. Preminuo je u zatvoru, u današnjoj Češkoj – u Terezinu januara 1916. godine.

Trifko Grabež

Takođe je rođen 1895. godine na Palama. Zajedno sa Čabrinovićem i Principom, bio je jedan od direktnih učesnika atentata. Bio je naoružan sa bombom, ali nije postojala prilika da je izbaci. Uhapšen je i osuđen zajedno sa ostalim zavrenicima. Iste godine rođen kao Nedeljko Čabrinović, iste je i preminuo usled neljudskih uslova u Terezinu u avgustu 1916. godine.

Gavrilo Princip

Rođen je 1894. godine u selu Obljaj. Sa 12 godina dolazi u Sarjevo na školovanje. Ovde se susreće sa idejama Mlade Bosne. Posle aneksije bilo je izraženo nasilje Mađara i Austrijanaca u Bosni. Učestvovao je na đačkim demonstracijama u februaru 1912. godine, da bi posle njih bio isteran iz škole. Posle toga, Princip odlazi u Beograd.  On nije bio jedini učenik iz Bosne koji je u to vreme prešao u Srbiju. U to vreme se školovao u Beogradu i Trifun-Trifko Grabež, a Nedeljko Čabrinović je bio zaposlen u beogradskoj štampariji. Zajedno sa njima je i utamničen u Terezinu, gde je i preminuo aprila 1918. godine.

Vidovdanskim herojima proglašeni su i Danilo Ilić, Veljko Čubrilović, Miško Jovanović, Mitar i Neđo Kerović, Jakov Milović i Marko Perin.

Gavrilo Princip i ostali Vidovdanski heroji

 

Hronologija događaja na početku Prvog svetskog rata:

  • 28. juna je izvršen attentat na prestolonaslednika Austrougarske Franca Ferdinanda;
  • 28. jula Austrougarska objavljuje rat Kraljevini Srbiji;
  • 1. avgusta Nemačka (saveznik Austrougarske) objavljuje rat Rusiji (srpski saveznici);
  • 1. avgusta Nemačka objavljuje rat i Francuskoj (ruski saveznici) i odmah vrši invaziju na neutralnu Belgiju;
  • Predsednik SAD, Vudro Vilson, na samom početku rata objavljuje neutralnost, međutim, Sjedinjene Američke države ipak ulaze u sukob 1917. godine kada u decembru objavljuju rat Austro-Ugarskoj.

Događaji u Bosni i Hercegovini posle atentata

U godinama posle aneksije, a pogotovu posle atentata srpsko civilno stanovništvo bilo je na udaru jedinica sastavljenih od volontera koji su bili zaduženi da pomažu Austrougarske vojne odrede. Ove jedinice su se zvale Schutzkorps, a njihovi pripadnici Šuckori. Njihovi zločini su bili usmereni najviše ka civilima, tako da je njihova funkcija bila drugačija od vojne. O njihovom delanju je pisao i Ivo Andrić, a deo kolektivnog iskustva pretočio u roman Na Drini ćuprija:

U kasabi je tek tada otpočela prava hajka na Srbe i sve što je sa njima u vezi. Ljudi se podelili na progonjene i na one koji gone. Ona gladna životinja koja živi u čoveku i ne sme da se pojavi dok se ne uklone prepreke dobrih običaja i zakona, sad je oslobođena…

Već sutradan posle objave rata Srbiji počela je po varoši da krstari četa šuckora. Ta četa, koja je, naoružana na brzu ruku, trebalo da pomaže vlastima u gonjenju Srba…

Vidovdanske pesme

Neposredno posle završetka Prvog svetskog rata Miloš Crnjanski je objavio 1918. Zbirku pesama Lirika Itake. Pošto je I sam rođen na tadašnjoj teritoriji Austrougarske, rat ga nije zaobišao. Poslat je na galicijiski front. Prvi ciklus pesama naziva Vidovdanski pesmama i peva u čast modernih heroja Velikog rata. Ciklus simbolično završava pesmom Spomen Principu.

Gavrilo Princip i ostali Vidovdanski heroji
Ćelija u kojoj je umro Gavrilo Princip

 

Pogledajte i knjigu: Gavrilo Princip – Vidovdanski heroji

 

Ostavite odgovor